SÁCH - TRỊ LIỆU TÂM LÝ - CƠ SỞ THỰC HÀNH VÀ ĐIỀU TRỊ TÂM BỆNH.

Nội kinh viết: Thượng y trị vị bệnh (bệnh lúc chưa phát), trung y trị dục bệnh (bệnh sắp phát) hạ y trị dĩ bệnh (bệnh đã phát). Nói cách khác, để thân bệnh, tâm bệnh rồi mới chữa là hạ đẳng, phòng bệnh là trung đẳng, sống an nhiên tự tại, hòa hợp với âm dương/ trời đất, tiêu dao trong đạo là thượng đẳng.
Tâm là chủ: “Chế tâm nhất xứ vô sự bất tiện” (để tâm định lại một chỗ thì không việc gì là làm không được). Con người bạn có đạt tới sự thông tuệ, giữ được phong thái trẻ trung, khỏe mạnh, tràn đầy năng lượng sống hay không tùy thuộc rất nhiều vào thái độ sống tích cực (những suy nghĩ tích cực, những rung cảm tích cực, những niềm tin tích cực…), do chính tâm trí bạn tạo ra. Tâm bình cuộc sống an nhiên, hạnh phúc, Tâm bấn loạn cuộc sống đảo điên. Do vậy hiểu biết về tâm trí, học cách điều khiển tâm trí là chìa khóa vàng giúp bạn đạt đến một cuộc sống vui vẻ, trẻ trung, tràn đầy sức sống.
Cơ thể chúng ta luôn tiềm ẩn khả năng tự chữa lành mọi vết thương. Chính các bác sỹ tây y cũng phải thừa nhận khoảng 80% bệnh đau yếu thông thường có khả năng tự khỏi, không cần sự hỗ trợ của thuốc men. Vì vậy nếu sống yêu thương, tự tin, biết cách tập trung tâm trí vào những điều tốt đẹp/ tích cực, bạn sẽ hấp dẫn được rất nhiều điều tích cực vào cuộc sống của chính bạn. Ngược lại, sống thu mình, thiếu tự tin, hay lo lắng, phiền não… dễ làm bạn mắc các chứng tâm bệnh.
Cuốn "TRỊ LIỆU TÂM LÝ" được xem như là kết quả của cả quá trình nghiên cứu, học hỏi, thực hành trị liệu tâm lí trong điều trị tâm bệnh. Dựa trên những hiểu biết về lí luận, phương pháp trị liệu và những thành công bước đầu trong chẩn đoán, điều trị các ca tâm bệnh, chúng tôi biên soạn thành cuốn sách chuyên khảo này, nhằm cung cấp cơ sở lí luận, các công cụ chẩn đoán lâm sàng và các phương pháp trị liệu tâm lí để giúp sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành tâm lí học, tâm lí học lâm sàng và người bệnh có thể loại bỏ các rối nhiễu/ rối loạn tâm trí.
Chúng tôi xem liệu pháp tâm lí là phần đặc biệt quan trọng trong điều trị tâm bệnh. Làm chủ được các "kỹ thuật" trị liệu tâm lí là bước đầu có cái vốn để thực hành tâm lý học lâm sàng. Để biên soạn cuốn sách này, chúng tôi không tự biến mình thành tín đồ của một trường phái nào, dù đó là Phân tâm, Nhân văn- Hiện sinh hay Nhận thức-Hành vi... Thực tế cho thấy cách tiếp cận "tổng hợp" biết phối hợp điểm mạnh của các trường phái khác nhau là cách tiếp cận hợp lý trong trị liệu tâm bệnh.
Mục tiêu cuối cùng của cuốn sách này là giới thiệu một cách tiếp cận trị liệu tâm lí phức hợp, đa diện, đa phương pháp thích hợp trong điều kiện Việt Nam, kết hợp tính kỹ thuật, khoa học của các liệu pháp tâm lí theo các trường phái Phân tâm, Nhân văn-Hiện sinh, Nhận thức-Hành vi của Phương Tây với những liệu pháp cổ truyền Phương Đông như thở sâu, thở tĩnh công dưỡng sinh, các bài tập thiền - dưỡng sinh - yoga, nhằm đạt hiệu quả cao nhất trong điều trị các chứng rối nhiễu tâm trí ở trẻ em Việt Nam.
Để viết cuốn sách này, chúng tôi đã nhận được sự giúp đỡ rất nhiều của các cơ sở chăm sóc sức khỏe (Khoa Tâm bệnh, Bệnh viện Nhi - Thuỵ Điển; Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương; các trung tâm khám chữa bệnh và tư vấn sức khoẻ …). Đồng thời chúng tôi cũng nhận được sự phối hợp, giúp đỡ của các bác sỹ y khoa, bác sỹ tâm thần, các đồng nghiệp, nghiên cứu sinh và của phụ huynh, các em học sinh có các rối nhiễu tâm lý ở các trường phổ thông. Vì điều kiện thời gian hạn hẹp, kinh nghiệm trị liệu tâm lý trong lâm sàng còn ít, chúng tôi mong muốn nhận được sự góp ý của tất cả những ai quan tâm đến vấn đề này.
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, 2017
Tác giả
GS.TS Nguyễn Công Khanh,
Chuyên gia cao cấp về chẩn đoán tâm bệnh và
điều trị bằng liệu pháp tâm lý lâm sàng ,,, khoa học Não bộ

MỤC LỤC
Trang
Thay lời tựa 9
Phần mở đầu: NHU CẦU TƯ VẤN VÀ TRỊ LIỆU TÂM LÝ
TRONG XÃ HỘI CÔNG NGHIỆP HÓA, HĐH 11
Phần I : CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TRỊ LIỆU TÂM LÝ 29
• Trị liệu tâm lý là gì 29
• Tính lịch sử và văn hoá trong quan niệm và
cách điều trị các chứng bệnh tâm trí 31
• Nhu cầu tìm kiếm, phát triển các trị liệu tâm lý 33
• Phân biệt tính bất thường, những dấu hiệu của
tâm bệnh lý 34
• Những cơ chế duy trì tâm bệnh lý 37
• Mục tiêu, nhiệm vụ, và các mối quan hệ trong trị liệu tâm lý 40
• Đánh giá kết quả trị liệu 44
• Những khuynh hướng tiếp cận chính trong
trị liệu tâm lý 45
Phần II: TRỊ LIỆU PHÂN TÂM 51
• Liệu pháp phân tâm là gì 51
• Một số kỹ thuật cơ bản trong trị liệu phân tâm 52
• Các trị liệu phân tâm sau S.Freud 56
Phần III: TRỊ LIỆU NHÂN VĂN - HIỆN SINH 59
• Trị liệu nhân văn - hiện sinh là gì 59
• Những kiểu trị liệu nhân văn - hiện sinh điển hình 60
Phần IV: TRỊ LIỆU NHẬN THỨC - HÀNH VI 69
• Tóm tắt lịch sử phát triển của trị liệu hành vi 69
• Trị liệu nhận thức-hành vi 71
• Bản chất của trị liệu nhận thức-hành vi và những hiểu lầm 77
• Những hiểu lầm về trị liệu nhận thức-hành vi 82
• Mô hình trị liệu nhận thức-hành vi 83
• Qui trình tiến hành một ca trị liệu 88
Phần V: ĐÁNH GIÁ TRONG CHẨN ĐOÁN VÀ TRỊ LIỆU TÂM LÍ 93
• Phỏng vấn 93
• Quan sát 94
• Trắc nghiệm và các thang đánh giá rối nhiễu 96
• Một số công cụ quan trọng trong đánh giá chẩn đoán rối nhiễu tâm trí 97
- Thang đánh giá trầm cảm của Beck - II 98
- Thang đánh giá trầm cảm của Reynolds 103
- Thang đánh giá lo âu của Beck 106
- Thang đánh giá lo âu của Zung 107
- Thang đánh giá lo âu, trầm cảm, stress (DASS-42) 109
- Thang đánh giá tăng động giảm chú ý 112
- Thang đánh giá lo âu (STAI-Y1) 116
- Thang đánh giá lo âu (STAI-Y2) 118
- Thang đánh giá lo âu (STAI-C1) 120
- Thang đánh giá lo âu (STAI-C2) 121
- Thang đánh giá các kỹ năng xã hội 123
Phần VI : NHỮNG LIỆU PHÁP TÂM LÝ CƠ BẢN 127
• Liệu pháp thư giãn 128
• Liệu pháp thở - tĩnh công dưỡng sinh 143
• Luyện thiền (định tâm - chánh niệm) 151
• Liệu pháp cấu trúc lại nhận thức - xúc cảm 158
• Liệu pháp giải mẫn cảm 164
• Liệu pháp tràn ngập và chìm ngập 169
• Liệu pháp ứng phó - giải quyết vấn đề 171
• Liệu pháp ứng phó theo kiểu nhận biết - chấp nhận -
điều chỉnh (AWARE) 175
• Liệu pháp trò chơi 177
• Liệu pháp hình vẽ-tranh 182
• Liệu pháp tâm kịch 185
• Liệu pháp củng cố 187
• Liệu pháp thưởng quy đổi 190
• Liệu pháp nhóm 191
• Liệu pháp tâm lý gia đình 193
Phần VII : ỨNG DỤNG TRONG LÂM SÀNG CÁC CA
TÂM BỆNH TRẺ EM VÀ NGƯỜI LỚN 197
• Rối nhiễu dạng đau cơ thể và ứng xử bất thường 199
• Stress và chứng bệnh chán ăn tâm thần 225
• Stress và bệnh rối loạn phân ly kèm theo nhược thị
(giảm sức nhìn) 230
• Ám ảnh lẩn tránh tiếp xúc xã hội 235
• Stress và chứng TIC 240
• Từ một gia đình xung đột đến đứa trẻ bị trầm cảm, ám ảnh nghi thức 242
• Bệnh con, trị liệu mẹ 247
• Kém học, ứng xử bất thường 249
• Chứng đau đầu, ám ảnh lo âu 252
• Chứng ám sợ AID 257
Thay lời kết : CÁC NGUYÊN TẮC VÀ CÁCH THỨC TĂNG CƯỜNG SỨC KHỎE 261
• Tự điều chỉnh thói quen và thay đổi thái độ sống 262
• Học cách ứng phó với stress 266
• Chủ động tăng cường sức đề kháng của cơ thể 272
• Tự trang bị cho mình một số liệu pháp tâm lý thích hợp 273
• Phát hiện sớm những vấn đề sức khỏe, chủ động tìm sự giúp đỡ tư vấn của các nhà chuyên môn 274
PHỤ LỤC …………………………………………….275
TÀI LIỆU THAM KHẢO 275